Het endocannabinoïdesysteem is een van de manieren waarop cellen in je lichaam met elkaar communiceren. Het bestaat uit lichaamseigen signaalstoffen, receptoren die daarop kunnen reageren en enzymen die helpen bij het maken en afbreken van die stoffen.
De naam is lang, maar de basis is overzichtelijk: je lichaam maakt een signaal, een receptor reageert en de activiteit van een cel kan veranderen. Het systeem bestaat ook zonder cannabisgebruik. NIH, 2016: overzicht van het endocannabinoïdesysteem.
De signaalstoffen: je lichaam maakt ze zelf
De lichaamseigen stoffen heten endocannabinoïden. ‘Endo’ verwijst naar de herkomst binnen het lichaam. Twee bekende voorbeelden zijn anandamide en 2-AG. Ze kunnen onder meer een rol spelen in de communicatie tussen zenuwcellen. Wilson en Nicoll, 2001: lichaamseigen cannabinoïden bij zenuwverbindingen.
Je hoeft die namen niet te onthouden. Wel belangrijk: deze stoffen zijn iets anders dan CBD en THC uit de plant. Je lichaam maakt deze signaalstoffen zelf; daarvoor hoef je geen CBD te gebruiken.
De receptoren: waar komt het signaal aan?
Een receptor is een eiwit dat op bepaalde stoffen kan reageren. Die reactie kan andere processen in of rond de cel beïnvloeden. De bekendste cannabinoïdereceptoren zijn CB1 en CB2.
CB1 komt veel voor in het zenuwstelsel, maar is ook in andere menselijke weefsels aangetoond. Galiègue en collega's, 1995: onderzoek naar menselijke weefsels.
CB2 komt vooral voor in afweercellen, waaronder afweercellen in de hersenen. De verdeling is dus niet simpelweg ‘CB1 alleen in de hersenen, CB2 alleen daarbuiten’. NIH, 2016: plaats en eigenschappen van CB1 en CB2.
Een receptor is niet hetzelfde als de stof die erop inwerkt. In een eenvoudige tekening moet je daarom drie dingen uit elkaar houden: het signaal, de receptor en de reactie van de cel.
De enzymen: maken én afbreken
Enzymen helpen chemische reacties verlopen. Sommige zijn betrokken bij de vorming van endocannabinoïden. Onderzoekers beschreven bijvoorbeeld enzymen die bijdragen aan de aanmaak van 2-AG. Bisogno en collega's, 2003: enzymen voor de vorming van 2-AG.
Andere enzymen helpen deze stoffen afbreken. In onderzoek met zenuwcellen van ratten speelde het enzym MAGL een rol bij het afbreken van 2-AG. Dinh en collega's, 2002: afbraak van 2-AG.
Aanmaak en afbraak zijn dus verschillende stappen. Het is te eenvoudig om alle enzymen in één vakje ‘uitknop’ te plaatsen.
Een voorbeeld: een zenuwcel stuurt een bericht terug
Bij sommige verbindingen tussen zenuwcellen kan de ontvangende cel een van deze lichaamseigen signalen terugsturen. Daardoor kan de voorafgaande cel tijdelijk minder van een bepaalde boodschapperstof afgeven. Dit is aangetoond in onderzoek naar verbindingen in de hippocampus, een deel van de hersenen. Wilson en Nicoll, 2001.
Dit heet terugkoppeling. Het voorbeeld laat zien hoe cellen hun onderlinge communicatie kunnen bijstellen. Het beschrijft één mechanisme, niet alles wat het systeem doet. Het is ook geen bewijs voor een effect van een flesje CBD-olie bij een gebruiker.
Waarom lees je hierbij vaak het woord homeostase?
Homeostase betekent dat het lichaam zijn interne omstandigheden binnen geschikte grenzen houdt terwijl de omgeving verandert. Het betekent niet dat elke waarde voortdurend exact gelijk blijft. NCI: uitleg van homeostase.
Dat is een begrip uit de fysiologie. Je kunt er niet uit afleiden dat je een ‘CBD-tekort’ hebt of dat CBD-olie een verstoorde balans herstelt. Een biologisch systeem uitleggen en een product aanbevelen zijn afzonderlijke stappen, waarvoor verschillende informatie nodig is.
Waar past CBD in dit verhaal?
De volgende vraag is welke interacties onderzoekers bij CBD waarnemen, en of bevindingen uit cellen ook bij mensen zijn onderzocht. Dat leggen we uit in hoe CBD werkt en wat nog wordt onderzocht. Voor de verschillende producttermen kun je terug naar wat CBD is.
Veelgestelde vragen
Heb ik dit systeem als ik nooit cannabis gebruik?
Ja. Het is onderdeel van je lichaam. De eigen signaalstoffen zijn niet afhankelijk van het gebruik van cannabis.
Zijn CB1 en CB2 cannabinoïden?
Nee. Het zijn receptoren: eiwitten die op stoffen kunnen reageren. Endocannabinoïden zijn de lichaamseigen signaalstoffen.
Laat het endocannabinoïdesysteem zien dat ik CBD nodig heb?
Nee. Dat je lichaam dit systeem heeft, is geen persoonlijke reden om een CBD-product te gebruiken. Bespreek een gezondheidsvraag met een arts of apotheker.
Van biologie naar productinformatie
Wil je vervolgens begrijpen wat een flesje bevat, dan helpt de koopgids je de belangrijkste gegevens te herkennen.